Tản mạn về nhà văn Lại thêm vào Văn Long

Còn ở hải ngoại thì gọi đó là truyện “bắn vào Việt kiều” hoặc “truyện ngắn đẫm máu”. Nhưng anh đã nhận được giải nhất cuộc thi truyện ngắn báo Văn nghệ năm 1990-1991 được các nhà văn, dịch giả nước ngoài dịch ra tiếng Pháp, Nhật, Trung Quốc và đến hiện giờ sau hơn 20 năm vẫn được nhắc lại trên báo, trên mạng. 1.Những lần tâm tư với nhà văn Lại Văn Long trong lúc trà dư, tửu hậu anh đã giãi bày với tôi về cái duyên của mình đến với văn học. Anh mê đọc sách từ khi chưa biết đọc chữ, lúc đó chỉ xem tranh trong sách. Ở tuổi thiếu niên anh bắt đầu mơ viết văn. Anh tâm can rằng, cách đây 30 năm, khi đang học lớp 12 ở Trường Phổ thông trung học Đức Trọng, phụ thân dạy văn của anh Nguyễn Văn Hương nay là giám đốc Sở Văn hóa Thể thao - Du lịch Lâm Đồng nói với cả lớp học của anh rằng: “Việt Nam chưa có tác phẩm phản ánh vẹn tròn hai cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ”. Anh nghe xong phát sinh khát vọng viết được cuốn sách đó. Anh bắt đầu tích lũy từ những năm đại học và đến năm cuối, thử viết truyện ngắn Màu mận chín được đăng trên báo Tuổi trẻ chủ nhật. Ra trường anh công tác ở Ban truyền đạo Tỉnh ủy Lâm Đồng, rồi tình cờ được gặp Trần Ninh Hồ. Khi viết xongKẻ sát nhân lương thiệnanh gửi cho anh Hồ. Anh Hồ cùng một bạn văn là anh Phạm Khắc Lưu đọc xong viết thư cho anh khen hay. Thế là, anh quyết nghỉ công tác ở Lâm Đồng về Sài Gòn thực hiện giấc mơ viết văn. Anh ở nhờ nhà bạn, hàng ngày đi giảng triết học, viết báo kiếm sống và viết được thêm ít truyện ngắn đăng trên báo Văn nghệ và một số báo khác. Đầu năm 1992, Long được anh Huỳnh Bá Thành nhận về làm việc tại báo Công an đô thị Hồ Chí Minh cho đến ngày nay. Khi làm báo mà ham văn học vẫn như ngọn lửa âm ỉ nhưng anh phải ngưng viết văn, vì công việc làm báo bận rộn quá, chiếm hết thời kì, trí óc và cảm xúc của anh. Đó là lý do 17 năm sau khi nhận được giải thưởng cuộc thi Truyện ngắn BáoVăn Nghệ1990 - 1991, anh mới ra mắt được cuốn tiểu thuyếtThạch Đế(Nxb văn chương 2009) và 3 năm sau mới có tập truyệnThủy cơ(Nxb QĐND, 2012) và đến nay chuẩn bị ra cuốn sách thứ ba là tiểu thuyếtNgười khổng lồ đội mồ kể chuyện. Tuy nhiên, tôi phải dìm, trong cả 3 cuốn sách đó, khát vọng, anh tài viết văn của anh tụ tập vào truyện ngắn Kẻ sát nhân lương thiện. TruyệnKẻ sát nhân lương thiện. Cái tứ truyện này bắt đầu và chấm dứt rất nhanh, bất ngờ. Hiện thực cuộc sống trong xã hội chúng ta đang mở cửa, vì thế có nhiều đổi thay trong tầng lớp. Văn học dự báo được tính vượt trước của thời đại, mà một số người đã từng cảnh báo cho rằng chính tác phẩm Kẻ sát nhân lương thiện là tiếng chuông cảnh tỉnh, một lời dự báo, cần thiết của tầng lớp đang biến đổi can dự đến đất đai là duyên do của mọi xung đột tầng lớp. Nhưng đắp cả truyện ngắn của anh là tính nhân văn, nhân bản, ẩn sâu sau mỗi câu, mỗi chữ, đó là khát vọng được sống công bằng. 2.Lại Văn Long luôn đau đáu hướng về thân phận của con người, vì vậy các nhân vật trong truyện của anh có tính cách mạng khác nhau. Ẩn dụ dưới trang văn ấy, người đọc có thể nhận giả sâu tình cảm của nhà văn luôn khát khao cái đẹp, căm ghét cái xấu. Anh đã để cho xúc cảm của mình dồn nén, mạnh mẽ, sẻ chia, đồng cảm và anh đã yêu đến say đắm với mạng các nhân vật của mình, chính điều này đã giúp anh thăng hoa trong từng truyện. Đọc truyện ngắn của Lại Văn Long, hiện thực cuộc sống đầy ắp, bề bộn, tiếng nói hiện đại, gân guốc, tiết tấu nhanh có tính ẩn dụ rất cao, kết cấu rõ ràng và mạch lạc, những vấn đề tác giả đề cập vẫn còn nguyên tính thời sự. Vào năm 1992, truyện ngắnKẻ sát nhân lương thiệnđược giải cũng có nhiều ý kiến khác nhau. Tôi vốn dị ứng với đám đông, hễ cái gì đám đông đổ xô đi tìm đọc, tìm xem thì tôi tránh. Mãi gần đây, khi về Sài Gòn công tác, tôi gặp anh, thấy anh gần gũi giản dị và thực bụng. Đặc biệt, anh đã tặng tôi tập truyện ngắn Thủy cơ của mình và tiểu thuyết Thạch Đế. Tôi đã đọc một mạch hết tập truyệnThủy cơvà hiểu thêm cái lý của đám đông. Và đến tận hiện tôi vẫn cho rằng đây là một tập truyện hay nhất của anh, mặc dầu anh vừa chuẩn bị cho ra đời thêm một tiểu thuyết nữa. Trong tập truyện ngắn này, có truyện Kẻ sát nhân lương thiện. Thủy cơ… là những truyện hay, đã có một cái nhìn dự báo. Mạch truyện nhanh, giọng văn chắc và đặc biệt là sự lạnh nhạt trong giọng kể đã mang lại hiệu ứng đầy ấn tượng trong cảm xúc người đọc. Hai mươi lăm tuổi đã có cái nhìn như thế về thời cục … cũng đáng nể (Lời của một nhà phê bình). Đeo đuổi nghề báo, mà làm được một vài truyện ngắn như thế cũng đủ. Nghĩa là đủ để lưu danh, đủ với cõi tục. Tôi thấy anh còn bao lăm ôm ấp, bao lăm trăn trở chưa tràn ra được vì bận bịu với công việc làm báo. Lúc báo Văn Nghệ đăng Kẻ sát nhân lương thiện, xuất hiện những ý kiến bảo rằng anh không nắm được chủ trương, chính sách về cải tạo và hóa giá nhà… Còn ở hải ngoại thì gọi đó là truyện “bắn vào Việt kiều” hoặc “truyện ngắn đẫm máu”. Nhưng anh đã nhận được giải nhất, được các nhà văn, dịch giả nước ngoài dịch ra tiếng Pháp, Nhật, Trung Quốc và đến hiện nay sau hơn 20 năm vẫn được nhắc lại trên báo, trên mạng. Khi vụ Đoàn Văn Vươn ở Tiên Lãng - Hải Phòng vừa xảy ra, GS Đặng Hùng Võ - nguyên Thứ trưởng Bộ Tài Nguyên Môi trường đã nói: “Từ lâu rồi giới văn nghệ đã cảnh báo về những thảm họa đất đai trong truyện ngắn Kẻ sát nhân lương thiện (trích trang Web RFA ngày 27/1/2012). Hay luật gia Trần Đình Thu - chủ trang Web “Bình chọn thơ hay” đã viết: “20 năm trước Lại Văn Long đã cảnh báo về tranh chấp đất đai, nhà cửa dẫn đến đổ máu trong truyệnKẻ sát nhân lương thiện… Theo tôi, một tác phẩm “sống dai” là tác phẩm thành công… ham văn chương tốn nhiều thời kì hơn và khi viết văn thu nhập từ viết báo giảm nhiều. Nhưng… quờ chỉ là chuyện nhỏ nếu so với tháng 9/2010, anh vì lao tâm với việc đọc tài liệu, viết văn, ít ngủ nên áp huyết bất ngờ tăng cao rất hiểm, may mà kịp vào bệnh viện. Từ đó đến nay anh vẫn phải dùng thuốc hàng ngày và không dám làm việc quá sức nữa! Có lúc anh phải thốt lên: “Tôi viết như đang sống trong một giấc mơ”. Suốt thời gian đó anh sống cùng các nhân vật của mình nên lúc nào cũng mơ mòng, nói trước quên sau, nhiều khi chạy xe ngoài đường phải ráng trấn tĩnh để tránh tai nạn, ngồi uống cà phê tại Sài Gòn, đôi lúc tôi thấy anh còn lơ đãng như đang suy nghĩ một điều gì đó rất xa lạ và suy nghĩ cùng nhân vật của mình. Cái nghiệp văn học đã chọn anh, đã thành số mệnh của anh rồi. Bỏ cây bút thì anh còn biết tựa vào đâu? Đối với một nhà văn, khi không còn sức sáng tạo nữa thì nhà văn ấy thực thụ đã chết rồi. 3.Có người cho rằng anh mang triết học và sự thâm uyên của triết học thấm đẫm vào từng trang văn của mình. Đây cũng là một thế mạnh của anh cùng với nhân kiệt Văn học thực thụ đã giúp cho nhà văn Lại Văn Long đại quát, bay cao và trầm lặng có dấu ấn cá nhân riêng, rất riêng. Có nhẽ vì vậy mà khi đọc lại tập truyện ngắnThủy cơrất nhiều người khen hay và đều bị cuốn vào chất đương đại của nó, số nhân vật cũng rất nghiệt ngã nhưng tính nhân bản sâu sắc. Tác giả xứng đáng nhận giải nhất báoVăn nghệHội nhà văn Việt Nam . Anh đã có 23 giải thưởng báo chí (trong đó có nhiều lần giải nhất, giải nhì của giải Báo chí quốc gia và giải báo chí thị thành Hồ Chí Minh), nhưng chỉ mới được một giải nhất văn học. Nếu tính về số lượng, anh thấy mình có may mắn trong viết báo hơn là viết văn, nhưng nếu được thêm một giải văn chương sẽ làm anh mừng hơn nhiều giải báo chí, anh cũng từng tâm can với tôi như vậy. Có thể coi nhà văn Lại Văn Long có thâm niên sáng tác hơn 20 năm, công việc hàng ngày của anh là làm báo, cuộc sống đời thường của một công chức cũng có thăng trầm nhất mực nhưng sự mê say văn học làm cho anh không thể dứt ra như một cái nghiệp, và anh đã định hình một chân dung văn học rõ ràng, sắc nét. Thành công lớn nhất của Lại Văn Long là truyện của anh hấp dẫn, cuốn, nhiều tình tiết sáng tạo, bất ngờ. Tuy nhiên, đôi chỗ câu chữ sắc sảo đến ác nghiệt. Một số tiểu thuyết gần đây có hàm lượng kiến thức triết học cao, ít độc giả cảm thụ được. Hiện thực cuộc sống lại ùa vào trang văn của anh. Bao nhiêu thân phận con người được anh san sớt, sống cùng số của họ như chính thế cuộc bộn bề, phức tạp mà vẫn hàm chứa giá trị tốt đẹp và niềm tin vào ngày mai của loài người trong trang viết của anh. Ngày nay anh đang viết tiểu thuyếtThánh Thi(dự kiến viết 800 đến 1000 trang). Anh bật mí tác phẩm mới này có đoạn “va chạm” với sex và anh cho rằng chỉ viết sex khi thật cấp thiết, cố kỉnh biểu lộ bay bổng, nhưng “sạch” và thật nhiều ẩn dụ. Chúng ta đang chờ những trang viết mới của anh